Zespół policystycznych jajników
Zespól policystycznych jajników (PCO), zwany również zespołem wielotorbielowych jajników lub zespołem Steina - Leventhala jest obecnie jedną z głównych przyczyn niepłodności u kobiet. Szacuje się, że może ona dotyczyć nawet 6-10% populacji kobiet na świecie. Przyczyną PCO są zaburzenia hormonalne, jednak w jej przebiegu występują również zaburzenia metaboliczne. Schorzenie to jest spowodowane nadmiernym wytwarzaniem androgenów (hormonów męskich, w tym testosteronu) przez jajniki, co powoduje rozchwianie gospodarki hormonalnej kobiety. U kobiet z PCO obserwuje się podwyższony poziom hormonów LH (hormon luteinizujący) oraz FSH (hormon folikulotropowy) we krwi, co skutkuje zaburzeniami wzrostu i dojrzewania pęcherzyków jajnikowych.
Do głównych objawów zespołu policystycznych jajników należą:
- otyłość
- hirsutyzm (nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet)
- zaburzenia owulacji
- trądzik
- bóle w obrębie miednicy
- brak lub nieregularna miesiączka
- insulinooporność
- hiperinsulinemia
- cukrzyca typu II
- zaburzenia gospodarki lipidowej
- nadciśnienie tętnicze krwi
- liczne cysty na jajnikach widoczne w badaniu USG
- otyłość brzuszna
U większości kobiet ze stwierdzonym PCO obserwuje się tzw. insulinooporność. Oznacza to, że komórki są mniej wrażliwe na insulinę (hormon, który zmniejsza stężenie glukozy we krwi). Prowadzi to do zwiększonego wydzielania tego hormonu przez komórki trzustki (hiperinsulinemia). W konsekwencji insulina gromadzi się we krwi i stymuluje jajniki do wytwarzania androgenów. Po pewnym czasie trzustka produkuje coraz mniej insuliny, co znacząco zaburza regulację poziomu glukozy we krwi, prowadząc do cukrzycy. Istnieje ścisły związek pomiędzy rodzajem spożywanych pokarmów a insulinoopornością. Dieta bogata w wysokoprzetworzone i oczyszczone produkty bogate w cukry proste jest przyczyną wyrzutu w organizmie dodatkowych ilości insuliny.
Około 50% kobiet dotkniętych zespołem policystycznych jajników cierpi na otyłość, która wzmaga insulinooporność, hiperinsulinemię, powoduje nieprawidłowe stężenie tłuszczów we krwi oraz nieregularne miesiączki. Udowodniono, że redukcja masy ciała o 5 - 10% przyczynia się do zmniejszenia insulinooporności, spadku poziomu testosteronu we krwi, oraz złagodzenia nadmiernego owłosienia czy trądziku. Uregulowane zostają wówczas cykle menstruacyjne, co zwiększa prawdopodobieństwo zajścia w ciążę.
Okazuje się więc, że w leczeniu PCO bardzo ważna jest, oprócz farmakoterapii, odpowiednio zbilansowana dieta. Najważniejszym aspektem przy planowaniu posiłków jest rodzaj spożywanych węglowodanów. Najbardziej niekorzystne dla kobiet chorych na zespół policystycznych jajników są produkty o wysokim indeksie glikemicznym, które powodują szybkie zwiększenie stężenia glukozy we krwi, co skutkuje w odpowiedzi dużym wyrzutem insuliny. Należy więc unikać spożywania takich produktów jak słodycze, białe pieczywo, biały ryż, makaron z białej mąki, ziemniaki, miód, dżem. Zalecane są natomiast węglowodany o niskim indeksie glikemicznym, takie jak pieczywo z pełnego ziarna, ryż brązowy, kasza gryczana, nasiona roślin strączkowych, surowe warzywa. Dieta bogata w produkty o niskim indeksie glikemicznym poprawia wrażliwość tkanek na insulinę, powoduje wzrost „dobrego” cholesterolu (HDL) i wzmaga uczucie sytości, co jest ważne przy zmianie sposobu żywienia. Na insulinooporność ma również wpływ ilość i rodzaj spożywanego tłuszczu. Badania wykazały, że izomery trans kwasów tłuszczowych, które powstają w procesie uwodornienia tłuszczów roślinnych (np. podczas produkcji margaryn twardych) powodują wzrost stężenia cholesterolu we krwi, zaburzają czynność układu odpornościowego, podwyższają poziom insuliny we krwi oraz co ważne, zwiększają prawdopodobieństwo poronienia. Z tego właśnie względu powinno się maksymalnie ograniczyć spożycie margaryn kostkowych oraz wyrobów cukierniczych, które obfitują w izomery trans. Produkty te należy zastąpić tłustymi rybami bogatymi w kwasy omega - 3, oraz olejami roślinnymi, które są źródłem jednonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz NNKT (niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych).
Bardzo ważne jest również zapewnienie odpowiedniej podaży białka w codziennym jadłospisie. Jego źródłem powinny być nasiona roślin strączkowych (np. soja, groch, soczewica), mięso ryb, drobiu oraz ser o obniżonej zawartości tłuszczu.
Aby gospodarka insuliną w organizmie funkcjonowała prawidłowo, ważne jest codzienne dostarczanie z dietą odpowiednich witamin i minerałów. Do takich witamin należą: wit. C, D, E, oraz z grupy B. Minerały, na które należy zwrócić szczególna uwagę to cynk, chrom, magnez oraz wapń.
W diecie zalecanej przy PCO ważne jest również zapewnienie odpowiedniej ilości i jakości płynów. Napojami wskazanymi w tym schorzeniu są: woda mineralna, zielona herbata, napar z mięty. Unikać należy natomiast napojów słodzonych oraz mleka.
Bardzo ważne jest również możliwie jak największe ograniczenie spożycia produktów przetworzonych, obfitujących w substancje chemiczne dodawane pod postacią konserwantów czy polepszaczy smaku i zapachu. Badania wykazały, że mogą one wzmagać objawy towarzyszące PCO, takie jak trądzik czy hirsutyzm.
RZYKŁADOWY JADŁOSPIS W ZESPOLE POLICYSTYCZNYCH JAJNIKÓW:
UWAGA: podany jadłospis nie może być stosowany u każdego pacjenta. Ilość energii i składników odżywczych musi być dobrana indywidualnie przez dietetyka!
% energii z: Białek: 31%, tłuszczów: 24%, węglowodanów: 45%
Błonnik: 38 g
ŚNIADANIE:
Kanapki z tuńczykiem
2 kromki chleba żytniego razowego (60 g)
3 łyżki tuńczyka w sosie własnym (90 g)
Pół małej papryki czerwonej (70 g)
Sałata
Kiełki lucerny
Twarożek ze szczypiorkiem i rzodkiewką
1 twarożek ziarnisty grani (150 g)
Łyżka szczypiorku
2 rzodkiewki
Szklanka zielonej herbaty
II ŚNIADANIE:
Musli z owocami
3 łyżki klasycznego musli (45 g)
1 jogurt naturalny (150 g)
2 orzechy włoskie (8 g)
Pół jabłka (50 g)
Pół gruszki (50 g)
OBIAD:
Kurczak curry z warzywami i kaszą gryczaną
1 pierś z kurczaka (200 g)
1 marchew (70 g)
1 cebula (60 g)
Pół papryki (100 g)
2 pomidory (200 g)
50 g kaszy gryczanej (pół woreczka)
1 łyżka oleju słonecznikowego (10 g)
1 łyżeczka mąki pełnoziarnistej (6 g)
Curry, sól, pieprz
Natka pietruszki - 2 łyżki
Ugotować kaszę z małą ilością soli. Dno garnka przykryć wodą, dodać pokrojone warzywa (oprócz marchwi), gotować 10 minut. Na patelni rozgrzać tłuszcz, usmażyć pierś z kurczaka z solą i pieprzem. Mięso i marchew dodać do warzyw, dodać curry do smaku, pietruszkę, zaciągnąć mąką, dusić 10 minut.
PODWIECZOREK:
1 pomarańcza (250 g)
100 g truskawek
KOLACJA:
Sałatka ze szparagami i jajkiem
Zielone szparagi (200 g)
1 jajko (50 g)
Garść rukoli
Garść świeżego szpinaku
1 łyżka posiekanej natki pietruszki
1 łyżka posiekanego szczypiorku
1 łyżeczka oliwy z oliwek (5 g)
1 łyżka octu winnego
1 mała szalotka
Sól, pieprz do smaku
Szparagi i jajko ugotować. Przygotować sos: drobno posiekana szalotkę połączyć z oliwą i octem dodać sól i pieprz. na sałacie i szpinaku ułożyć szparagi i pokrojone jajko, polać sosem, posypać szczypiorkiem i pietruszką.
Maliny (100 g)
Szklanka naparu z mięty
|
