NIEDOCZYNNOŚĆ TARCZYCY
Niedoczynność tarczycy to choroba spowodowana niedoborem hormonów przez nią produkowanych (tyroksyny i trójjodotyroniny), co prowadzi do spowolnienia procesów metabolicznych. Powodem tej choroby może być również skierowanie układu immunologicznego przeciw własnej tarczycy (choroba Hashimoto). Innymi przyczynami mogą być: zaburzenia hormonalne, których efektem jest nieprawidłowa praca tarczycy, skutki uboczne niektórych leków, zabieg chirurgiczny lub radioaktywne leczenie tarczycy. Choroba ta może być również wrodzona. Niedoczynność tarczycy dotyka 1-6% osób w wieku do 60 roku życia, przy czym jej częstość rośnie wraz z wiekiem. Występuje około 5 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn.
Objawy niedoczynności tarczycy mogą się różnić u konkretnych osób. Istnieją jednak pewne symptomy, które mogą wystąpić z dużym prawdopodobieństwem:
Objawy występujące najczęściej to:
- zmęczenie,
- przybieranie na wadze,
- zaparcia,
- uczucie zimna,
- sucha skóra,
- matowe i suche włosy,
- zatrzymywanie wody w tkankach,
- spowolnienie umysłowe
- depresja.
Mniej częste objawy to:
- zgrubienie głosu,
- nieregularne obfite miesiączki
- niepłodność u kobiet
Bóle nadgarstka, drętwienie ręki, utrata pamięci i utrata poczucia rzeczywistości mogą wystąpić u ludzi starszych.
Leczenie niedoczynności tarczycy polega na uzupełnianiu brakujących hormonów tarczycy. Stosuje się preparaty hormonu tarczycy np. wyciąg z tarczycy lub tyroksynę. Bardzo ważną rolę odgrywa również odpowiednio zbilansowana dieta. Powinna ona dostarczać odpowiednią ilość jodu, który bierze udział w produkcji tyroksyny i trójjodotyroniny oraz zapobiega tworzeniu wola endemicznego. Dzienne zapotrzebowanie człowieka dorosłego na ten pierwiastek wynosi 150 µg. Zapotrzebowanie to zwiększa się u kobiet w ciąży (180 µg) oraz karmiących (200 µg). Właśnie one są najbardziej narażone na niedobory tego pierwiastka w diecie. Najlepszym źródłem jodu są ryby morskie – śledź, makrela, łosoś, dorsz. Jedynie spożywając ryby można być pewnym, że dostarczamy odpowiednią ilość jodu, ponieważ jego stężenie w warzywach waha się w zależności od rodzaju gleby, na której rosną. Przyjmuje się, że warzywa bogate w ten mikroelement to kapusta, szpinak, szparagi, jarmuż, , rzepa oraz pomidory. Pewne ilości jodu mogą się również znajdować w mleku i jego przetworach, jednak jego zawartość zależy od rodzaju paszy, jaką karmione są krowy. Jod może być również wchłaniany przez błonę śluzowa układu oddechowego oraz skórę z powietrza, dlatego korzystne jest częste przebywanie nad morzem.
Istnieją jednak substancje, które utrudniają wykorzystanie jodu z diety, a także syntezę i wydzielanie hormonów tarczycy, co powoduje, że należy ich unikać. Są to tzw. substancje wolotwórcze, do których zalicza się tiocyjany (obecne w kapuście, brokułach, kalafiorze), glikozydy cyjanogenne (można je znaleźć w nasionach, np., migdałach), polifenole (występują w owocach i kapuście czerwonej oraz orzeszkach ziemnych) oraz hemaglutyniny (obecne w nasionach roślin strączkowych, np. w soi). Poza źródłami naturalnymi, niedobory jodu można również pokryć spożywając sól jodowaną oraz pijąc codziennie wodę mineralną bogatą w ten pierwiastek, np. „Ustronianka z jodem”.
Drugą ważną zasadą diety osoby chorej na niedoczynność tarczycy jest zwiększenie podaży białka. Gwarantuje to odpowiednio wysokie tempo metabolizmu (które w tej chorobie jest spowolnione), nie dopuszczając do przybierania na wadze. Poza tym białka są wykorzystywane do produkcji hormonu wzrostu, który jest odpowiedzialny za spalanie tkanki tłuszczowej. Produkty bogate w białko to jaja, mleko i jego przetwory, ryby, mięso. Przy dostarczaniu do organizmu zwiększonej ilości białek należy pamiętać o wypijaniu co najmniej 2 litrów wody dziennie. Pozwoli to ochronić nerki, które przy takiej diecie są obciążone usuwaniem produktów powstałych przy rozkładzie białek.
PRZYKŁADOWY JADŁOSPIS W NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY:
UWAGA: podany jadłospis nie może być stosowany u każdego pacjenta. Ilość energii i składników odżywczych musi być dobrana indywidualnie przez dietetyka!
% energii : Białek: 28%, tłuszczów: 24%, węglowodanów: 47%
Błonnik: 37 g
Wysoka zawartość jodu
ŚNIADANIE:
Owsianka
50 g płatków owsianych
300 ml mleka
Szczypta soli jodowanej
1 niewielki banan(120 g)
2 łyżki otrębów pszennych (8 g)
Mleko doprowadzić do wrzenia, wsypać płatki i otręby, gotować kilka minut. Doprawić solą, dodać pokrojonego banana
Szklanka zielonej herbaty
II ŚNIADANIE:
Kanapka z makrelą
2 kromki chleba żytniego razowego (60 g)
3 łyżki wędzonej makreli (100 g)
Liść sałaty
Kilka pasków czerwonej papryki (30 g)
2 plastry pomidora (40 g)
Szczypiorek
OBIAD:
Dorsz z pieczarkami podawany z ryżem i szpinakiem
Dorsz z pieczarkami:
250 g filetu z dorsza
1 mała cebula (40 g)
5 pieczarek (100 g)
Łyżeczka oleju lnianego (5 g)
Pieprz,
sól jodowana,
natka pietruszki,
inne zioła wg uznania
Piekarnik rozgrzać do 180°C. Pieczarki pokroić i ułożyć na dnie naczynia żaroodpornego, na to wyłożyć pokrojoną cebulę. Rybę oprószyć solą pieprzem, położyć na cebuli. Całość zapiekać 30-40 minut. Po wyjęciu z piekarnika posypać pietruszką i polać olejem.
Szpinak:
200 g szpinaku mrożonego w liściach
1 ząbek czosnku (5 g)
2 łyżki śmietanki 12% (36 g)
Sól jodowana,
pieprz
Szpinak wrzucić na patelnię, kiedy się rozmrozi (i zbędna woda odparuje) dodać posiekany czosnek, masło, śmietanę, sól, pieprz.
+ 50 g ryżu brązowego
PODWIECZOREK:
1 pomarańcza (240 g)
1 brzoskwinia (80 g)
KOLACJA:
Omlet z warzywami
1 całe jajo (50 g)
1 białko jaja (35 g)
1 pomidor (150 g)
Pół małej papryki (50 g)
Cukinia (50 g)
Sól jodowana,
pieprz
Kiełki słonecznika
Ubić białka, dodać do nich żółtka. Na patelni usmażyć warzywa bez dodatku tłuszczu, dodać jajka. Gotowy omlet obsypać kiełkami słonecznika
1 kromka chleba żytniego razowego (30 g) |
